Το σύνδρομο του θεατή...

Μια ανοιξιάτικη νύχτα του 1964, η 28χρονη Αμερικανίδα Κίτι Τζενοβέζε έπεσε θύμα επίθεσης έξω από το διαμέρισμά της στο Κουίνς της Νέας Υόρκης. Ενας άντρας τής επιτέθηκε και τη χτύπησε με μαχαίρι. Η γυναίκα, τραυματισμένη και έντρομη, άρχισε να φωνάζει: «Θεέ μου, με μαχαίρωσαν. Βοήθεια!». Σε αρκετά παράθυρα της γειτονιάς άναψαν φώτα και κάποιος από τους γείτονες φώναξε: «Άσε τη γυναίκα ήσυχη». Ο δράστης απομακρύνθηκε γρήγορα, αλλά ύστερα από ελάχιστα λεπτά επανήλθε και μαχαίρωσε ακόμα μία φορά τη γυναίκα. Το θύμα αμύνθηκε και ο άντρας έφυγε και πάλι, για να επιστρέψει όμως και να τη μαχαιρώσει και τρίτη φορά. Η γυναίκα πέθανε. Η επίθεση διήρκεσε συνολικά μισή ώρα και 38 άτομα υπήρξαν αυτόπτες ή αυτήκοοι μάρτυρες του περιστατικού. Κανένας τους δεν τηλεφώνησε στην αστυνομία. «Δεν ήθελα να μπλέξω» είπαν οι περισσότεροι. Ο φόνος αυτός προκάλεσε το ενδιαφέρον των κοινωνικών ψυχολόγων Τζον Ντάρλεΐ και Μπιμπ Λατανέι, που άρχισαν σειρά επιστημονικών ερευνών. Τα αποτελέσματά της έδειξαν ότι όσο περισσότεροι είναι οι μάρτυρες ενός εγκλήματος ή ατυχήματος, τόσο λιγότερες είναι οι πιθανότητες κάποιος από αυτούς να επέμβει. Το φαινόμενο αυτό ονομάστηκε Σύνδρομο Τζενοβέζε ή «σύνδρομο του θεατή» και θεωρείται ένα κλασικό παράδειγμα στο χώρο της κοινωνικής ψυχολογίας. Αυτή η μικρή ιστορία είναι ακριβώς αυτό που συμβαίνει σήμερα στην Ελλάδα. Όλοι οι Έλληνες πάσχουμε από το σύνδρομο του θεατή. Επί 40 χρόνια παρέμεινε στην εξουσία το καρκινικό μόρφωμα του δικομματισμού το οποίο ονομάσαμε δημοκρατία. Μία εκλεγμένη ολιγαρχία την οποία είπαμε να κάνουμε μόνιμη κυβέρνησή μας και έπειτα αυτή μέσα από τις προπαγανδιστικές της μεθόδους κατάφερνε πάντα να διχάζει την κοινωνία, στρέφοντας τη μια κοινωνική ομάδα εναντίον της άλλης. Μια κυβέρνηση βιαστών, "βιολογικά" ανίκανη να αντιμετωπίσει την κρίση που το σαθρό παρελθόν της, δημιούργησε, προβαίνει μεμονωμένα και επιλεκτικά, σε "οριζόντιες" καρατομήσεις του μόχθου των κοινωνικών ομάδων που αποτελούν τα κύτταρα της δομής της οικονομίας! Κάθε φορά που μια κοινωνική ομάδα, υφίσταται την επίθεση και το βιασμό της ανίκανης να πράξει διαφορετικά εξουσίας των ολίγιστων, οι άλλες κοινωνικές ομάδες, ανάβουν τα φώτα στα μπαλκόνια, παρακολουθούν το θέαμα στην "αρένα" συντριβής και αισθάνονται ευτυχείς που δεν είναι στη θέση της άτυχης "κοινωνικής ομάδας"! Η σιγουριά του μπαλκονιού δεν τους επιτρέπει να σκεφτούν ότι πιθανόν αύριο να βρίσκονται αυτοί στην "αρένα"! Είμαι βέβαιος ότι αν κάποιος θελήσει να βοηθήσει, κάποιος θα βρεθεί να του πει: - Τι το θες το μπλέξιμο τώρα! Σήμερα οι αντιστάσεις, για ό,τι μας συμβαίνει, εξαντλούνται σε συζητήσεις "Καφενείου", όπου όλοι συμφωνούν ότι "δεν πάει άλλο", αλλά γυρίζουμε όλοι σπίτια μας, εκτονωνόμαστε με το Λάκη, πετάμε ένα: "τι ωραία τα λέει, ο μπαγάσας" και σβήνουμε τα φώτα στα μπαλκόνια! Ας ελπίσουμε ότι, το μαχαίρι της εξουσίας δε θα έχει βρει το στόχο του, όταν όλοι οι θεατές βρεθούμε πεσμένοι στη βρώμικη άσφαλτο ενός στενοσόκακου, και να μπορέσουμε να σηκωθούμε! Γιατί, όταν είσαι στο δάπεδο, ή θα έρπεις ζητώντας έλεος ή θα εκτιναχθείς προς τα πάνω! Άλλωστε, αυτό είναι και το μόνο που φοβούνται οι βιαστές της νύχτας! 

Πηγή: Το σύνδρομο του θεατή - RAMNOUSIA

Διαβάστε περισσότερα...

Η απάθεια του θεατή...

Ετυχε ποτέ να ακούσεις ιστορίες π.χ. για την αδιαφορία που μπορεί να δείχνουν πολλοί περαστικοί σε έναν πολυσύχναστο δρόμο σε έναν άνθρωπο που μόλις έπεσε στο πεζοδρόμιο; Ή για την ομήγυρη που δημιουργείται γύρω από έναν τσακωμό στο δρόμο ή γύρω από ένα ατύχημα όπου οι άνθρωποι παρακολουθούν τι συμβαίνει, αλλά κανείς δεν φαίνεται να επεμβαίνει ή ακόμα να καλεί έγκαιρα σε βοήθεια; Εχεις ίσως ποτέ εσύ ο/η ίδιος/-α βρεθεί σε μια τέτοια θέση θεατή αναρωτώμενος/-η μετά αν θα μπορούσες να είχες κάνει κάτι; Τι είναι η απάθεια του θεατή; Είναι το κοινωνικό και ψυχολογικό φαινόμενο του να μην παρεμβαίνει ένας άνθρωπος ή ομάδα ανθρώπων σε μια κατάσταση όπου κάποιος άλλος ή άλλοι άνθρωποι χρειάζονται βοήθεια. Ερευνες έχουν δείξει ότι υπάρχει η τάση ένας άνθρωπος όταν είναι μόνος του να τείνει να βοηθήσει περισσότερο από το όταν βρίσκεται μέσα σε μια ομάδα ανθρώπων. Για ποιο λόγο πιστεύεις ότι μπορεί να συμβαίνει αυτό; Μερικά παραδείγματα: Απάθεια του θεατή είναι το να αφήσεις ένα φίλο να οδηγήσει μεθυσμένος. Απάθεια του θεατή, επίσης, είναι να μην αντιμετωπίσεις ή να μη βοηθήσεις ένα συνάδελφο που βλέπεις ότι δεν μπορεί να ανταποκριθεί καλά στη δουλειά του λόγω αρνητικού στρες, υπερκόπωσης ή κάποιου είδους εξάρτησης. Απάθεια του θεατή είναι όταν ένας εκπαιδευτικός αδιαφορεί για τον όλο και πιο απόμακρο μαθητή που βλέπει καθημερινά στην τάξη του. Η διασκόρπιση της ευθύνης Ενα από τα κύρια κίνητρα που προτείνουν οι κοινωνιολόγοι ότι διαμορφώνουν το φαινόμενο της απάθειας του θεατή είναι η διασκόρπιση της ευθύνης -δηλαδή ότι «ο καθένας» ελπίζει ότι «ο άλλος» θα κάνει το πρώτο βήμα και θα επέμβει στην κατάσταση κι έτσι θα αποφύγει τις συνέπειες που θα μπορούσε να έχει η επέμβασή του. Οταν σε μια ομάδα ανθρώπων κανένας δεν επεμβαίνει από την ομάδα, τότε το να είσαι μέλος αυτής της ομάδας αποτελεί δικαιολογία για τη μη επέμβαση. Ετσι μειώνονται οι πιθανότητες να φορτωθεί κάποιος τις ευθύνες των (αρνητικών) αποτελεσμάτων. Ποιος είναι ο θεατής (ή παρατυχών); Ο θεατής (ή παρατυχών) είναι η ονομασία που δίνεται σε έναν άνθρωπο που δεν επεμβαίνει ενεργά σε μια κατάσταση, στην οποία κάποιος άλλος χρειάζεται βοήθεια. Εξ ορισμού λοιπόν οποιοσδήποτε επεμβαίνει ενεργά σε μια κρίσιμη κατάσταση δεν είναι θεατής. Φυσικά οι άνθρωποι μπορεί να επέμβουν για καλό ή κακό λόγο - το ανθρώπινο κίνητρο μπορεί να είναι μπερδεμένο. Τι θα γινόταν άραγε αν οι άνθρωποι μιλούσαν ανοιχτά ή δρούσαν ενεργά νωρίτερα; Αν, κατά το δυνατόν, προσπαθούσαν περισσότερο να προλαμβάνουν παρά να σπεύδουν εκ των υστέρων να αντιμετωπίζουν τα δυσάρεστα, αλλά κάποιες φορές ίσως και προβλέψιμα αποτελέσματα; Μειώνοντας τις πιθανότητες να συμπεριφερθείς με την απάθεια του θεατή Εχει βρεθεί ότι οι άνθρωποι που γνωρίζουν για το φαινόμενο της απάθειας του θεατή έχουν λιγότερες πιθανότητες να γίνουν απαθείς θεατές και είναι πιο προστατευμένοι από το φαινόμενο αυτό σε σχέση με όσους δεν το γνωρίζουν. Μέσα σε αυτά τα πλαίσια θα ήταν εύλογο να αναρωτηθεί κανείς μήπως χρειάζεται να μάθουμε περισσότερα για τον εαυτό μας και για το πώς μπορούμε να συνυπάρχουμε καλύτερα με τους συνανθρώπους μας; Μήπως δεν είναι και τόσο ρεαλιστικό να υποθέτουμε ότι η δική μας συμπεριφορά είναι πάντα μόνο δική μας και δεν επηρεάζει τους άλλους; Κάποιος είχε πει ότι «Ο δρόμος για την Κόλαση είναι στρωμένος με καλές προθέσεις», με άλλα λόγια η πρόθεση χωρίς δράση -όπως π.χ. στην περίπτωση της Catherine Genovese- φαίνεται να είναι κάτι παραπάνω από άχρηστη. Το να συμπαρασταθείς ή να βοηθήσεις ενεργά σε μια κατάσταση δεν σημαίνει πάντα ότι χρειάζεται μια δραστική ή ηρωική πράξη. Μπορεί να έχει πολλές μορφές. Επίσης κάποιες φορές μπορεί να μην είναι εύκολη υπόθεση, να αποτελεί δίλημμα. Εσύ μόνο ξέρεις και είναι δική σου απόφαση για το πώς θα επιλέξεις να πράξεις ή όχι. Οποια κι αν είναι πάντως η απόφασή σου, μπορεί να έχει κάποια σημασία καθώς όλα είναι συνδεδεμένα μεταξύ τους: «Γεννιόμαστε λόγω μιας σχέσης, τρεφόμαστε μέσα σε σχέσεις, εκπαιδευόμαστε μέσα σε σχέσεις. Εκπροσωπούμε κάθε βιολογική και κοινωνική σχέση των προγόνων μας, καθώς υπάρχουμε και αλληλεπιδρούμε μέσα σ'αυτό το χώρο που ονομάζουμε "κοινωνία"» (Cottone, 1988). Ηξερες ότι: * Μία από τις πιο ανησυχητικές συνέπειες της συναισθηματικά υπερφορτισμένης πληροφόρησης είναι η «απευαισθητοποίηση». Οτι δηλαδή «όταν οι άνθρωποι εκτίθενται υπερβολικά σε υλικό που προκαλεί φόβο και ανησυχία, τότε έχουν την τάση να απευαισθητοποιούνται, να ξεχνούν ή να μην αισθάνονται πια τόσο βιασμένοι, ώστε να είναι εχθρικοί και μη δεκτικοί απέναντι σε ολόκληρο το μήνυμα» (Rogers Macy, 1983). Αυτό φαίνεται να οδηγεί σε ολοένα και μεγαλύτερο κυνισμό και ανοχή αισχρών πράξεων. * Μία από τις πρώτες ασκήσεις σε υποψήφιους βασανιστές στην Ελλάδα ήταν να εξασκηθούν στην «Απάθεια του Θεατή» (Χαρίτου - Φατούρου, 1983). **Ακόμα και μόνο η παρουσία ενός τρίτου προσώπου μπορεί να μειώσει την πιθανότητα ή ακόμα και να σταματήσει κάποιον που έχει την πρόθεση να σε απειλήσει ή να σου επιτεθεί. «Δεν θέλω ν' ανακατευτώ» Παρακάτω αναφέρω μερικά από τα πιο συνηθισμένα «σλόγκαν» που χρησιμοποιούνται όταν κάποιος παίρνει το ρόλο του «θεατή» (Clarkson, 1996): **Δεν είναι η δουλειά μου. **Θέλω να παραμείνω ουδέτερος/-η. **Δεν θέλω να ταράξω τα νερά. **Δεν θέλω να την ξαναπατήσω. **Απλώς ακολουθώ εντολές. **Η κατηγορία του θύματος (φταίνε τα θύματα που έφεραν τον εαυτό τους σε αυτή τη θέση). **Η βοήθειά μου δεν θα προσφέρει τίποτα. Η κάθε μία από αυτές τις προτάσεις έχει να κάνει με τον λόγο για τον οποίο κάποιος/-α επιλέγει να μην επέμβει σε μια κατάσταση. Ομως αν είσαι παρών/-ούσα είσαι ήδη αναμεμιγμένος! Δεν συμβαίνει το ίδιο όταν π.χ. παρακολουθείς τηλεόραση. Οταν όμως παρακολουθείς γεγονότα που εκτυλίσσονται μπροστά σου, πώς γίνεται -από τη στιγμή που είσαι παρών/-ούσα- να μην υπάρχεις; Ο ψυχολόγος Mark Tyrell αναφέρει: «Φαίνεται ότι αρκετοί άνθρωποι θα ριψοκινδύνευαν ακόμα και το να πεθάνει ένας συνάνθρωπός τους παρά να πάνε αντίθετα στο ρεύμα της πλειονότητας - δηλαδή στο να δράσουν εκείνη την ώρα διαφορετικά από τους περισσότερους γύρω τους».

Πηγή: http://www.enet.gr-ΑΡΤΕΜΙΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα...

Απλοί θεατές στην ανακύκλωση των «ρύπων»...

Ζούμε... αφαιρώντας. Ηχους, λέξεις, ιδέες, εικόνες, συμβάντα, πρόσωπα... Ακούμε διά της αφαίρεσης (μόνο όσα μας συμφέρουν ή μας κεντρίζουν), διαβάζουμε διά της αφαίρεσης (διαγώνια κι ό,τι πιάσει το μάτι), κινούμαστε στο σπίτι μας χωρίς να «βλέπουμε» τα πράγματα που έχουμε συσσωρεύσει και πιθανώς μας ενοχλούν. Καμιά φορά, ακόμη, χωρίς να αντιλαμβανόμαστε τους δικούς μας ανθρώπους. Ψηφίζουμε χωρίς να κάνουμε, πάντα, από πριν, τον «λογαριασμό» (όπως δείχνει η εμπειρία – συχνά δεν το μπορούμε, οι μηχανισμοί επηρεασμού δεν επιτρέπουν στον ψηφοφόρο να επιλέξει τον πραγματικό αντιπρόσωπό του). Η αφαίρεση είναι η συνήθης κατάστασή μας. Και δεν εννοούμε εδώ την απόδραση του νου από τον ρεαλιστικό κόσμο, τη φυγή στο μυστικό και εύπλαστο πεδίο της φαντασίας, αλλά τη νοερή «απομάκρυνση» από το «οπτικό» πεδίο μας όσων βρίσκονται ακριβώς μπροστά μας, όσων πολιορκούν τη μέτρια και παράλογη καθημερινότητά μας.
Χίλια πράγματα απαιτούν ίσως ταυτόχρονα την προσοχή μας και λίγα κατορθώνουν να τη συγκρατήσουν. Αν ήμασταν σε θέση να κάνουμε μια καθημερινή εξέταση όσων σταθερά μας περιβάλλουν (ξεχαρβαλωμένα οδοστρώματα, ξεφτισμένες πινακίδες, κολώνες με αλληλοεπικαλυμμένα αυτοκόλλητα, μπαρουτοκαπνισμένες πολυκατοικίες, ατακτοποίητα μπαλκόνια, θρυμματισμένα πεζοδρόμια, ξερόχορτα σπαρμένα με βρωμόχαρτα και πλαστικά μπουκάλια, επιπλέον, πολιτικά σκάνδαλα για λαθροχειρίες, αμετροέπειες και κούφιες ρητορείες) ή πάλι όλων των πράξεων κι όλων των σκέψεών μας, πιθανώς δεν θα αντέχαμε. Δεν θα μπορούσαμε να ατενίσουμε –χωρίς να συντριβούμε ψυχικά ή να τρελαθούμε– τη γενική περιβαλλοντική ασχήμια, την αφροντισιά των κρατικών υπηρεσιών, την επικαρπία των κρατικών «λειμώνων», την ολιγοφρενία κομματαρχών, την αρπακτικότητα «συμβούλων», «εμπειρογνωμόνων, ποικιλώνυμων «ειδικών», την κοινωνική σαπρία (η διαφθορά δεν είναι μια ιάσιμη λοίμωξη αλλά διαχρονικό φαινόμενο), να υπομείνουμε την ενοχλητική μνήμη χαμερπών πράξεων, ή πάλι, να σηκώσουμε το βάρος από τις δικές μας μικρές αποστασίες, τις μικρές προδοσίες προς εμάς τους ίδιους και προς τους άλλους.
Ωστόσο, μόνο η γνώση και η μνήμη δημιουργούν τον άγρυπνο πολίτη που είναι σε θέση να αποκαθάρει, ώς ένα βαθμό, την καθημερινότητά του από αυτολογοκρισίες, ψεύδη, εξωραϊσμούς, παραβλέψεις, παραχαράξεις. Αραγε μπορούμε να συγκρατήσουμε αυτό που πράξαμε σήμερα, εκείνο που συνειδητοποιήσαμε χθες; Να αυθυποβληθούμε σε μια πνευματική και ηθική άσκηση συγκέντρωσης επί όσων βρίσκονται μέσα κι έξω από τον εαυτό μας; Συνήθως όχι. Αφαιρούμε, λοιπόν, και πορευόμαστε προς τη λήθη. Ετσι, όμως, παραμένουμε απλοί κηδεμονευόμενοι θεατές στην ανακύκλωση των «ρύπων». Ετσι οι ώρες εξατμίζονται στο μυαλό μας και η ζωή γίνεται άμμος στα δάκτυλά μας...

Tης Τασουλας Καραϊσκακη
Εφημερίδα Καθημερινή

Διαβάστε περισσότερα...