Περιήγηση σ΄ένα μοναδικό οικοσύστημα μέσα από το Κέντρο Πληροφόρησης των Λιμνών Χειμαδίτιδας και Ζάζαρης...

Ένας μοναδικός κόσμος από σπάνια είδη πουλιών και ψαριών, σε ένα εξαιρετικού κάλλους φυσικό περιβάλλον, "ξεδιπλώνεται" μπροστά στα μάτια των επισκεπτών του Κέντρου Πληροφόρησης των Λιμνών Χειμαδίτιδας και Ζάζαρης, στο νομό Φλώρινας. Οι επισκέπτες του Κέντρου Πληροφόρησης των δυο λιμνών, που βρίσκεται σε απόσταση μόλις δύο χιλιομέτρων από το δημοτικό διαμέρισμα Αγίων Αναργύρου, του δήμου Αετού Φλώρινας, έχουν τη δυνατότητα να ανακαλύψουν τη σπάνια χλωρίδα και πανίδα του μοναδικού αυτού οικοσυστήματος, μέσα από το πρόγραμμα ξενάγησης που προσφέρει το Κέντρο. Το Κέντρο είναι χτισμένο στις όχθες της λίμνης Χειμαδίτιδας, όπου συναντάμε πολλά είδη πουλιών, μερικά εκ των οποίων σπάνια και παγκοσμίως απειλούμενα. Άλλωστε, το οικοσύστημα των δύο λιμνών ανήκει στο ευρωπαϊκό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών ΝΑΤURA 2000. Η ξενάγηση ξεκινά από την αίθουσα υποδοχής, όπου οι επισκέπτες ενημερώνονται για την ιστορία των τεσσάρων συνολικά λιμνών του λεκανοπεδίου Αμυνταίου (εκτός των δύο προαναφερόμενων, η λίμνη των Πετρών και η Βεγορίτιδα), το γεωμορφολογικό ανάγλυφο της περιοχής, τους υδροφόρους ορίζοντες που συνδέουν τις λίμνες μεταξύ τους, καθώς και για μερικούς από τους "κατοίκους" και συχνούς "επισκέπτες" της περιοχής, όπως ο λύκος, η βίδρα και η αρκούδα. Στην αίθουσα προβολής γίνονται παρουσιάσεις -σε μορφή video και powerpoint- για τη χλωρίδα και την πανίδα των δύο λιμνών, ενώ ο επισκέπτης μπορεί, επίσης, να βρει εκεί πληροφορίες για τα είδη ψαριών που βρίσκονται στις λίμνες, για ένα συγκεκριμένο είδος δέντρου, το σκλήθρο, καθώς και για τα υγρολίβαδα. Στο παρατηρητήριο, ο επισκέπτης μπορεί να παρατηρήσει τα πουλιά με κιάλια και να πάρει μια "γεύση" από το πώς γινόταν τα παλαιότερα χρόνια η αλιεία και η αγοραπωλησία ψαριών. Μάλιστα, στο χώρο εκτίθεται και μια παλιά ξύλινη βάρκα, που χρησιμοποιούνταν στην αλιεία. Η Ζάζαρη και η Χειμαδίτιδα, μαζί με τη λίμνη Πετρών και τη Βεγορίτιδα αποτελούν κατάλοιπα της λίμνης της Εορδαίας, που έφτανε σε έκταση τα 1.000 χλμ2 και μέγιστο βάθος 250 μ. Λόγω ενός γεωλογικού φαινομένου εξαφανίστηκε και άφησε κατάλοιπα τις τέσσερις λίμνες. Υπάρχουν πολλές ιστορίες και θρύλοι για τη δημιουργία των λιμνών αυτών, ενώ η ιστορική συνέχεια των ανθρώπων της περιοχής αποδεικνύεται από ανασκαφές που έγιναν, από παλαιοτάτων χρόνων, κι έφεραν στο φως λιμναίους οικισμούς και μια τεράστια νεκρόπολη 8.000 ετών. Η Ζάζαρη είναι μια γραφική λίμνη, γλυκού νερού, στη Δυτική Μακεδονία. Είναι αβαθής και παγώνει συχνά το χειμώνα. Πήρε το όνομά της από τον πρώτο ιδιοκτήτη της και λέγεται, επίσης, μικρολίμνη, σε αντίθεση με τη μεγάλη λίμνη, τη Χειμαδίτιδα. Η λίμνη Ζάζαρη είναι μία από τις ομορφότερες λίμνες της Ελλάδας, βρίσκεται σε υψόμετρο 602 μέτρα, έχει εμβαδόν περίπου 2 τετραγωνικά χιλιόμετρα και μέγιστο μήκος 2 χιλιόμετρα Το μέγιστο βάθος αυτής της λίμνης είναι 8,30 μέτρα και το μέσο βάθος 5,5 μέτρα. Τροφοδοτείται με νερά από τη λεκάνη απορροής της και τον χείμαρρο του Σκλήθρου (αποφυγή πλημμυρών και ταμίευση νερού για άρδευση). Τα προβλήματα της λίμνης είναι η προσάμμωση, που εμποδίζει την ωοτοκία των ψαριών και η παράνομη αλιεία, την περίοδο της αναπαραγωγής. Την περίοδο της άρδευσης, η στάθμη της λίμνης μειώνεται κατά 1.20 μ. Στα βορειοανατολικά της λίμνες υπάρχει θειούχος θερμοπηγή (μπάνια), που το νερό της είναι ευεργετικό για ρευματικές και δερματολογικές παθήσεις. Η Χειμαδίτιδα τροφοδοτείται με νερά από τις λεκάνες απορροής της και επίσης από τα πλεονάζοντα νερά της λίμνης Ζάζαρης, μέσω της ενωτικής διώρυγας μεταξύ των δύο λιμνών. Τα δικά της πλεονάζοντα νερά, μέσω του καναλιού του Αμύντα, καταλήγουν στη λίμνη των Πετρών. Η λίμνη Χειμαδίτιδα είναι μεγαλύτερη από τη Ζάζαρη, με έκταση 10,8 τετραγωνικά χιλιόμετρα και μέγιστο μήκος 6,3 χιλιόμετρα. Είναι όμως ρηχότερη, με το μέσο βάθος της να μην ξεπερνά το ένα μέτρο και το μέγιστο τα τρία μέτρα. Έχει εκτεταμένες ελώδεις εκτάσεις και το 70-80% της λίμνης καλύπτεται από καλαμιώνες. Δέχεται πιέσεις από αστικές και γεωργικές δραστηριότητες και είναι ευτροφική. Πήρε την ονομασία της λόγω των χειμαδιών που βρίσκονται βορειοδυτικά και εκεί ξεχειμώνιαζαν με τα κοπάδια τους οι κάτοικοι του Λεχόβου. Η λίμνη των Πετρών βρίσκεται δυτικά της Βεγορίτιδας. Η επιφάνεια της έχει έκταση 8 τετραγωνικά χιλιόμετρα, μέγιστο μήκος 6 χιλιόμετρα, μέσο βάθος ένα μέτρο, ενώ το μέγιστο βάθος της δεν ξεπερνά τα 3,5 μέτρα. Είναι αβαθής και παγώνει το χειμώνα. Ενώνεται μέσω ενωτικής διώρυγας με τη λίμνη Βεγορίτιδα. Τροφοδοτείται με νερά από τα πλεονάζοντα νερά των λιμνών Ζάζαρης και Χειμαδίτιδας καθώς και από τις λεκάνες απορροής της. Είναι ευτροφική και δέχεται αστικές και γεωργικές πιέσεις. Στη λίμνη υπάρχει ποικιλία ερωδιών και εκεί φωλιάζουν και αναπαράγονται τα είδη του νυχτοκόρακα, του κρυπτοτσικνία και του λευκοτσικνία, που μεταβαίνουν στη λίμνη Χειμαδίτιδα για αναζήτηση τροφής, επειδή είναι πλούσια σε ψάρια ασπόνδυλα. Η λίμνη Βεγορίτιδα ανήκει στους νομούς Πέλλας-Κόζανης-Φλώρινας. Έχει έκταση 68χλμ2 και μέγιστο βάθος 65μ. και ήταν η βαθύτερη λίμνη στην Ελλάδα. Τα τελευταία χρόνια έχει μειωθεί η επιφάνεια της και το βάθος της. Είναι το χαμηλότερο σημείο του συμπλέγματος των 4 λιμνών. Τροφοδοτείται με τα πλεονάζοντα νερά των 3 λιμνών και τις λεκάνες απορροής της και τροφοδοτεί με νερό τις μονάδες της ΔΕΗ στον Άγρα και την Πτολεμαΐδα, καθώς και την πόλη της Πτολεμαΐδας. Οι ανθρωπογενείς δραστηριότητες επηρεάζουν ουσιαστικά την τροφική κατάσταση και το υδατικό ισοζύγιο, με αποτέλεσμα τη συρρίκνωση του υδάτινου όγκου και την πτώση της στάθμης. Αν δεν αναστραφεί η κατάστασή της, η λίμνη δεν θα υφίσταται πλέον. Μέχρι το '50, οι δύο λίμνες είχαν απευθείας τροφοδότηση από τις απορροές των λεκανών τους. Οι χείμαρροι του Αετού και του Σκλήθρου κατέληγαν στο έλος της Χειμαδίτιδας. Στο ίδιο έλος αποφορτίζονταν και το πλεόνασμα της Χειμαδίτιδας και τα νερά κατέληγαν στη λίμνη των Πετρών, μέσω του ρεύματος του Αμύντα. Στη δεκαετία του '50, στη Βεγορίτιδα αποξηραίνεται το έλος Σαρί Γκιόλ, με την τάφρο του Σουλού. Κατασκευάζεται η υπόγεια σήραγγα, από τη Βεγορίτιδα προς τον Άγρα, για να μεταφέρει νερό στον Άγρα και μειώνεται η στάθμη της Βεγορίτιδας, λόγω της άντλησης νερών για την ψύξη των σταθμών παραγωγής ρεύματος από την ΔΕΗ. Στις αρχές του ΄60 κατασκευάζεται το πρώτο αποστραγγιστικό έργο της Χειμαδίτιδας, περιλαμβανομένης μια κεντρικής τάφρου, 14 αποστραγγιστικών διωρύγων καθώς και κάποιων δευτερευουσών τάφρων. Η αποστράγγιση προσφέρει 22.000 στρέμματα, τα οποία διανεμήθηκαν στους κατοίκους. Επίσης, γίνεται η εκτροπή του χειμάρρου του Σκλήθρου προς τη Ζάζαρη καθώς και η ενωτική διώρυγα Ζάζαρης-Χειμαδίτιδας καθώς και η επέκταση του στραγγιστικού δικτύου. Το 1962-1963 ανοίγεται και η διώρυγα Πετρών-Βεγορίτιδας, ενώ σε νεότερους χρόνους γίνεται διευθέτηση και εγκιβωτισμός των χειμάρρων Σκλήθρου-Αετού. Σήμερα, είναι υπό κατασκευή το έργο ανύψωσης και στεγανοποίησης του αναχώματος της Χειμαδίτιδας για να επιτευχθεί ανύψωση της στάθμης της λίμνης.

Διαβάστε περισσότερα...

Να σταματήσουν τα «παιγνίδια» με τη Ζάζαρη

Ζητείται απάντηση των Αρχών για τα σχέδια «σωτηρίας» της λίμνης
Η Ζάζαρη είναι μια μικρή, γραφική λίμνη του Ν. Φλώρινας. Βρίσκεται στους πρόποδες του όρους Βέρνο (ή Βίτσι), δίπλα στο Λιμνοχώρι. Μαζί με τη γειτονική λίμνη Χειμαδίτιδα αποτελούν οικοσυστήματα ιδιαίτερης οικολογικής αξίας με παραλίμνια φυλλοβόλα δάση, υγρολίβαδα, εκτεταμένους καλαμιώνες, πλούσια βλάστηση και σημαντικά είδη πανίδας (όπως η βίδρα, ο λύκος, ο λαγόγυρος, ο αργυροπελεκάνος, η βαλτόπαπια). Oι δύο λίμνες Χειμαδίτιδα και Ζάζαρη περιλαμβάνονται στο δίκτυο προστασίας NATURA 2000 www.agroshop.gr
Η ποιότητα των νερών της Ζάζαρης επηρεάζεται από τα κτηνοτροφικά απόβλητα παρακείμενων μονάδων, από αστικά απορρίμματα, από φερτά υλικά χειμάρρων, και φυσικά από την υπερβολική χρήση λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων. Η λύση για τη διασφάλιση μιας καλής οικολογικής κατάστασης της λίμνης είναι γνωστή: η ΠΡΟΛΗΨΗ. Δηλαδή η αυστηρή τήρηση της νομοθεσίας διαχείρισης αποβλήτων και η απαγόρευση των ανεξέλεγκτων απορρίψεων, καθώς και εφαρμογή ορθών γεωργικών πρακτικών.
Η κατάσταση είναι πλήρως αναστρέψιμη, εφόσον ληφθούν τα αναγκαία μέτρα πρόληψης. Δεν χρειάζονται συνεπώς βαριές επανορθωτικές επεμβάσεις, σαν αυτές που προτείνονται τον τελευταίο καιρό από ξένες εταιρείες που εμφανίζονται ως σωτήρες της λίμνης. Και για να γίνουμε πιο σαφείς: σε Ημερίδα πού έγινε το Νοέμβριο στο Δήμο Αετού μια Γερμανο-ρώσσικη εταιρεία πρότεινε εκτός των μέτρων πρόληψης, (που είναι καθολικής αποδοχής), και πρόσθετα μέτρα αποκατάστασης (συνήθως ακριβά), όπως αυτά της απομάκρυνσης ιλύος κλπ. (βλ. δημοσίευμα της εφημερίδας «ΗΧΩ», 25-11-2009).
Οι προτάσεις της εταιρείας προβλήθηκαν αρκετά στον τοπικό τύπο και εκθειάστηκαν από τοπικούς παράγοντες της Τοπικής και Νομαρχιακής αυτοδιοίκησης, καθώς και από το βουλευτή της ΝΔ κ. Στάθη Κωσταντινίδη. Ο τελευταίος μάλιστα προχώρησε και παραπέρα προτείνοντας την ένταξη της «αποκατάστασης» της λίμνης στο ΕΣΠΑ, ώστε να ολοκληρωθεί «η πρωτοβουλία του απελθόντος Περιφερειάρχη Δυτικής Μακεδονίας κ. Λεούδη».
Εξηγούμαστε: Δεν είμαστε κατά των επιστημονικών Ημερίδων και των σχετικών συζητήσεων – προτάσεων για οποιαδήποτε θεματική ενότητα ή τοπικό πρόβλημα. Είμαστε όμως κατά των συνεχών και επικαλυπτόμενων μελετών, που ανακυκλώνουν και βραχυκυκλώνουν τα προβλήματα, λειτουργούν επικοινωνιακά και έχουν ως βασικό κίνητρο τον οικονομικό και πολιτικό τζίρο. Είμαστε κατά των έργων, πιλοτικών ή μη, που ανατίθενται με κλειστές διαδικασίες και συχνά παρακάμπτουν τις αρμόδιες Υπηρεσίες και την κείμενη νομοθεσία.
Στην προκειμένη περίπτωση λοιπόν προκύπτουν εύλογα ερωτήματα:
Ø Ποιο είναι αυτό το «ειδικό μηχάνημα καθαρισμού και καταπολέμησης των βλαβερών ουσιών της λίμνης» που θα εγκαταστήσουν (ή εγκατέστησαν;) οι Ρώσοι και Γερμανοί επιστήμονες στη Ζάζαρη» (ΗΧΩ 1/12/09) ;
Ø Σε ποιες υπηρεσίες της Νομαρχίας ή της Περιφέρειας υποβλήθηκε για ενημέρωση και έγκριση η μεθοδολογία της Γερμανο-ρώσσικης εταιρείας ;;

Ένα νέο δεδομένο που πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι η ανάθεση της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης (ΕΠΜ) για τη διαχείριση των λιμνών Πετρών και Βεγορίτιδας. Η πρωτοβουλία (και η χρηματοδότηση) ανήκει στους Δήμους Αμυνταίου και Βεγορίτιδας, καθώς και την ΤΕΔΚ του Ν. Φλώρινας, οι οποίοι βαρέθηκαν να περιμένουν το «ξεκόλλημα» της ΕΠΜ από τα γρανάζια της Περιφέρειας. [Ο Δήμος Φιλώτα δεν συμμετέχει σε αυτή την προσπάθεια, για λόγους που δεν έχει ακόμη εξηγήσει δημοσίως]. Μια τέτοια ΕΠΜ χρειάζεται άμεσα και η Ζάζαρη, ως εργαλείο προστασίας και ήπιας αξιοποίησης. Με βάση λοιπόν το θεσμικό πλαίσιο οι εταιρείες που εμφανίστηκαν ως επίδοξοι σωτήριες της λίμνης πρέπει να περιμένουν. Προηγείται η ΕΠΜ και έπονται οι όποιες παρεμβάσεις.
Επειδή πάγια τακτική των Οικολόγων Πράσινων είναι να διασταυρώνουμε τις πληροφορίες μας με τις αρμόδιες Αρχές, απευθυνθήκαμε εγγράφως στο νομάρχη Φλώρινας πριν ένα μήνα (7-12-2009) και ζητήσαμε επίσημη και γραπτή απάντηση. Στην αίτηση μας μεταξύ των άλλων είχαμε τις εξής ερωτήσεις:
1. Ποια είναι η ποιοτική και ποσοτική κατάσταση των νερών της λίμνης Ζάζαρης ; (Αν υπάρχει πρόσφατη έκθεση των νομαρχιακών υπηρεσιών ή σχετική έρευνα πανεπιστημιακού ιδρύματος με τις τιμές αβιοτικών και βιοτικών παραμέτρων, καθώς και με βασικά στοιχεία του υδατικού ισοζυγίου της λίμνης, θα παρακαλούσαμε να μας την κοινοποιήσετε)
2. Η μέθοδος και τα έργα αποκατάστασης της Ζαζαρης, που προτάθηκαν από τη Γερμανορώσσικη εταιρεία, έχουν γνωστοποιηθεί στις αρμόδιες Νομαρχιακές ή άλλες Υπηρεσίες του κράτους;
3. Ισχύουν τα δημοσιεύματα του τοπικού Τύπου ότι άρχισαν πιλοτικές επεμβάσεις «καθαρισμού» της λίμνης ; Αν ναι, από ποια υπηρεσία έχουν εγκριθεί οι εν λόγω εργασίες και ποιες είναι οι πηγές χρηματοδότησης όλου του έργου ;

Μέχρι στιγμής, (ένα μήνα μετά την αίτηση), δεν υπήρξε επίσημη γραπτή απάντηση από το Νομάρχη Φλώρινας. Ελπίζουμε να υπάρξει ανταπόκριση τώρα που το αίτημα τίθεται και δημοσίως. Ευπρόσδεκτη είναι και η παρέμβαση οποιαδήποτε εμπλεκόμενης Υπηρεσίας. Κυρίαρχο βέβαια παραμένει η σύνταξη Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης που είναι πρωτίστως θέμα της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας και αφορά όλες τις προστατευμένες περιοχές Natura. Για το λόγο αυτό το αίτημα θα τεθεί άμεσα στο νέο Περιφερειάρχη κ. Κίρκο

(Υπενθυμίζουμε ότι για τις αμφιλεγόμενες επεμβάσεις στη Ζάζαρη είχε καταφύγει με παρόμοια ερωτήματα στην Περιφέρεια και ο πάντοτε δραστήριος «Σύλλογος Προστασίας της λίμνης Βεγορίτιδας»)

ΠΠΚ Οικολόγων Πράσινων Δυτικής Μακεδονίας

Κοζάνη 14 -1- 2010
Πληροφ. Λ. Τσικριτζής

Διαβάστε περισσότερα...